W s這wach kilku o wydrze, bobrze i wilku

wilk Canis lupus (Linnaeus, 1758)

Mity i legendy

Synowie szarego wilka

Mimo odwiecznej wrogo軼i, Turcy i Mongo這wie uwa瘸li siebie za potomk闚 szarego wilka. Po naje寮zie Mongo堯w przy 篡ciu pozosta tylko jeden wojownik turecki. Przygarn窸a go wilczyca i zaprowadzi豉 do "ziemskiego raju", ukrytego mi璠zy g鏎ami. Z ich zwi您ku zrodzi si nowy nar鏚 i pod przewodem wielkiego szarego wilka pow璠rowa do ziemi, na kt鏎ej le篡 dzisiejsza Turcja. Mongolski cesarz D篡ngis Chan tak瞠 szczyci si tym, 瞠 jest synem wilka.

Niebia雟ki wilk

W Chinach wierzono, 瞠 za熤ienie S這鎍a nast瘼uje w skutek po趾ni璚ia tej gwiazdy przez olbrzymiego niebia雟kiego wilka. By przep璠zi potwora, nale瘸這 bi w b瑿ny i strzela z 逝ku w kierunku zagro穎nego S這鎍a. W Europie wilk znany jest raczej jako zwierz nocne i kojarzy si go zwykle z ksi篹ycem.

Wilk - dobr wr騜b

Zobaczenie wilka stanowi這 dla staro篡tnych Rzymian szcz窷liw wr騜b, bo zwierz to by這 po鈍i璚one Marsowi, patronowi Rzymu i bogu wojny. Rzymianie przypisywali swoje zwyci瘰two nad Galami pod Sentinium w Umbrii, w roku 195 p.n.e. wilkowi, kt鏎ego Mars pos豉 mi璠zy szeregi przeciwnika.

Po鈍i璚enie Tyra

Wielki wilk wiedzia, 瞠 od pewnego czasu bogowie zbytnio si nim interesuj i czu, 瞠 powinien mie si na baczno軼i. Gdy zobaczy ich wszystkich razem po decyduj帷ej stracie udawa, 瞠 酥i, ale spod oka uwa積ie przygl康a si nadchodz帷ym. Czy瘺y bogowie odgadli jego plany ataku na Asgard? Fenrir podejrzewa o to zw豉szcza Odina, kt鏎y mia moc przewidywania przysz這軼i. Wilk wiedzia, 瞠 musi zaatakowa siedzib bog闚 znienacka, ale dotychczas nie wymy郵i sposobu zmylenia czujno軼i Heimdalla, boga 鈍iat豉, kt鏎y dzie i noc czuwa u st鏕 t璚zy prowadz帷ej do niebia雟kiej posiad這軼i. W zachowaniu bog闚 Fenrir nie dostrzeg niczego gro幡ego: szli weso這 rozmawiaj帷. Gdy znale幢i si ju blisko, wilk uda, 瞠 go zbudzili, wi璚 ziewn掖 szeroko, ukazuj帷 szcz瘯i z ostrymi jak stal k豉mi. -Witaj, Fenrirze! - rzek Odin. - Nie chcia豚y pobawi si z nami? - Uwa瘸j! - pomy郵a wilk. - Oni co knuj! - i udaj帷 niezadowolenie, burkn掖: -Dobrze, niech b璠zie! -Obejrzyj t wst璕 - ci庵n掖 Odin. - Wszyscy ju pr鏏owali鄉y j rozerwa, lecz nawet muskularny Thor nie da jej rady. Niekt鏎zy z nas twierdz, 瞠 ty te nie potrafisz, a drudzy upieraj si, 瞠 tylko ty masz do嗆 si造 by szarf przerwa. Pomo瞠sz nam rozstrzygn望 sp鏎? Wilk-olbrzym zadygota ze z這軼i. Jego przenikliwe spojrzenie sta這 si jeszcze okrutniejsze, a z trzewi da si s造sze g逝chy odg這s gniewnego bulgotania. -To podst瘼 - pomy郵a - ale musz podj望 wyzwanie rzucone mi przez bog闚, moich wrog闚, bo wyjd w ich oczach na tch鏎za - Szybko zastanowi si i, sil帷 si na spokojny ton g這su, rzek: - Zgoda. Mog spr鏏owa, ale pod warunkiem, 瞠 jeden z was b璠zie trzyma r瘯 w mojej paszczy przez ca造 czas, gdy b璠 zwi您any. Zamilk i patrzy z zainteresowaniem na reakcj bog闚. Wydawa這 mu si, 瞠 Odin niedostrzegalnie opu軼i g這w, chc帷 ukry niepewno嗆 pod rondem ogromnego kapelusza, kt鏎y zawsze nosi na g這wie. Thor a zakrztusi si z gniewu i zacisn掖 pi窷ci na swoim 鈍i皻ym m這cie. Sig poblad豉, a Frigg - 穎na Odina nerwowo przebiera豉 palcami po ogniwach ci篹kiego z這tego naszyjnika. Jedynie Balder sta nieporuszony. Wilk tryumfowa. Mia racj przewiduj帷, 瞠 bogowie chcieli z豉pa go w pu豉pk i b璠 zmuszeni si wycofa, przyznaj帷 si tym samym do bezsilno軼i. Zadowolony z siebie wyprostowa si, by swoj olbrzymi sylwetk zgn瑿i do reszty przeciwnik闚. W tym momencie wyst徙i jeden z bog闚. By to Tyr - b鏬 - wojownik ceniony za odwag na polach bitew, za uczciwo嗆 i wielk rozwag. Sta skromnie z boku, wi璚 Fenrir wcze郾iej go nie zauwa篡. Teraz, ujrzawszy Tyra, wilk dozna niemi貫go przeczucia kl瘰ki, ale pr鏏owa je zlekcewa篡. - Nic mi si nie stanie! - przekonywa sam siebie. - 畝den z bog闚 nie ma tyle odwagi, by po鈍i璚i swoj r瘯. Tymczasem Tyr bez s這wa namys逝 i bez wahania wyci庵n掖 prawe rami i podsun掖 je potworowi pod nos. Fenrir nie m鏬 si wycofa i otworzy paszcz... P騧niej wszystko dzia這 si b造skawicznie. W mgnieniu oka wilk zosta unieruchomiony i sp皻any czarodziejsk wst璕. Bogowie odsun瘭i si przezornie. Pozosta tylko Tyr, kt鏎y pr鏏owa przyj望 wyzwanie Fenrira. Wilk pr鏏owa si wyzwoli. Nabra powietrza w p逝ca, wypr篹y pier, ale... p皻a nie puszcza造. Z pian w pysku rzuca w軼iek貫 spojrzenia na bog闚, kt鏎zy 鄉iej帷 si do rozpuku, pokazywali palcami miotaj帷ego si bezsilnie wroga. Wszyscy z niego kpili. Wszyscy? No, nie! Obok wilka sta przecie pe貫n spokoju i godno軼i Tyr. Fenrir powoli zaciska szcz瘯i, czekaj帷 a b鏬 uczyni cho熲y najmniejszy gest, 鈍iadcz帷y o tym, 瞠 chce wyswobodzi r瘯. Nic takiego nie nast徙i這. Wtedy Fenrir jednym k豉pni璚iem odci掖 d這 Tyra. Wielki wilk przegra zak豉d. Zwyci瞛cy bogowie byli wdzi璚zni Tyrowi, bo dzi瘯i jego po鈍i璚eniu zosta這 im wybaczone nieuczciwe post瘼owanie wobec Fenrira. Zwi您anego wilka pozostawili na wyspie, a gdy ju mieli odej嗆, jeden z bog闚 w這篡 mu mi璠zy szcz瘯i miecz, by zwierz nie m鏬 wy z w軼iek這軼i.

Wilk z Gubbio

Mieszka鎍y Gubbio bali si wychodzi z miasta. Po zmierzchu zamykali si w swoich domostwach, przera瞠ni k豉dli si do 堯瞠k i z niepokojem wyczekiwali tylko na jeden temat: o ostatnich wyczynach wilka grasuj帷ego wok馧 Gubbio. Od pewnego czasu zwierz sia這 strach w ca貫j okolicy. By這 znacznie wi瘯sze od zwyk貫go wilka i tak drapie積e, 瞠 nikt nie wa篡 si wyj嗆 do pracy w polu. Zbo瘸 sta造 nie zebrane, a stada zamkni皻o w oborach, tote ca豉 okolica, zazwyczaj t皻ni帷a 篡ciem i dostatnia, zaczyna豉 pustosze i podupada. Gubbio wygl康a這 jak obl篹one miasto: mieszka鎍y zamkni璚i za murami i odci璚i od 鈍iata wiedzieli, 瞠 wkr鏒ce zabraknie im 篡wno軼i. Wyprawy przeciwko potwornemu wilkowi zawsze ko鎍zy造 si niepowodzeniami, wi璚 m篹czy幡i stracili ochot do walki, a kobiety zacz窸y modli si, 瞠by B鏬 uwolni miasto od nieszcz窷cia. Niedaleko Gubbio, w Asy簑, 篡 pewien cz這wiek, kt鏎y ju od najm這dszych lat uprzejmo軼i i u鄉iechem zjednywa sobie przyjaci馧 i godzi najzacieklejszych wrog闚. Po鈍i璚i swe 篡cie s逝瘺ie Chrystusowi i ze wszystkich si stara si nie嗆 nadziej i przywraca rado嗆 篡cia ludziom najbardziej strapionym, najbiedniejszym. Gdy ponura s豉wa wilka z Gubbio dotar豉 do niego, uzna, 瞠 nie mo瞠 pozosta oboj皻ny na nieszcz窷cie tych przera穎nych ludzi. Cz這wiek ten nazywa si Franciszek Bernardone, ale wszyscy znali go jako brata Franciszka. I tak brat Franciszek w towarzystwie jednego tylko mnicha wyruszy do Gubbio. Obaj byli bosi, ubrani w proste szaty z grubego w堯kna, kt鏎e nosili na co dzie. Doszli do Gubbio nie napotkawszy wilka, mimo i Franciszek 酥iewa g這郾o pie郾i na cze嗆 Stw鏎cy i jego dzie豉 - przyrody. Mieszka鎍y miasta przyj瘭i zakonnik闚 bardzo serdecznie, lecz zastanawiali si, w jaki spos鏏 - je瞠li nie granicz帷y z cudem - ci niepozorni m篹czy幡i zamierzaj uwolni ich od potwora. Gdy Franciszek oznajmi, 瞠 wyjd obaj naprzeciw wilkowi bez broni - jego towarzysz trz御 si zreszt ze strachu - wszyscy byli pewni 瞠 postrada rozum. Ale na usilne nalegania mnich闚 otwarli w ko鎍u bram miasta. Franciszek obieca, 瞠 je瞠li b璠zie trzeba, wyci庵n wilka nawet z jego kryj闚ki. Na widok oddalaj帷ych si w徠造ch sylwetek dwu 鄉ia趾闚 kobiety z Gubbio pada造 na kolana i wznosi造 mod造 o ocalenie tych dobrych ludzi. A Franciszek zaintonowawszy pie填 na cze嗆 Stw鏎cy skierowa si do lasu, gdzie rzekomo ukrywa si wilk. Drugi mnich zosta daleko w tyle i odmawia jedn modlitw po drugiej, nie przyspieszaj帷 kroku. Nagle us造sza przeci庵貫 wycie. Oniemiawszy ze strachu schowa si szybko za ska喚 i przera穎ny patrzy na Franciszka id帷ego bez wahania dalej, w kierunku, sk康 dochodzi g這s zwierz璚ia... Wilk sta na 鈔odku drogi i wyszczerzywszy z瑿y szykowa si do skoku. Ale zachowanie tego cz這wiek wyda這 mu si dziwne: nie mia broni, nie pr鏏owa ucieka, wr璚z przeciwnie, podchodzi bli瞠j. Drapie積ik zawaha si przez chwil, wi璚 Franciszek mia czas, aby go zagadn望: -Bracie wilku, obra瘸sz naszego Stw鏎c, zabijaj帷 bez jego pozwolenia stworzenia, kt鏎e tak瞠 s Jego dzie貫m. W imieniu Chrystusa rozkazuj ci nie czyni ju wi璚ej z豉 ani mnie, ani komukolwiek. Jak post徙i wilk? Brat Franciszek kocha wszystkie ziemskie stworzenia i cz瘰to rozmawia z ptakami, swoimi przyjaci馧mi. Czy jego proste s這wa trafi do okrutnego drapie積ika? Cz這wiek i wilk stali w odleg這軼i zaledwie 15 krok闚. Zwierz ruszy przed siebie, a Franciszek sta w miejscu jak pos庵. I sta si cud: gro幡y wilk usiad przy nogach zakonnika i poda mu 豉p na znak podda雟twa. Gdy mieszka鎍y Gubbio ujrzeli wracaj帷ych mnich闚 i id帷ego za nimi potulnie, jak pies, wilka, przecierali ze zdumienia oczy. Nie mogli uwierzy s這wom Franciszka, prosz帷ego ich o karmienie tego zwierz璚ia, kt鏎e ju nigdy nie uczyni im nic z貫go. Powoli dali si przekona i gro幡y wilk 篡 w miasteczku do ko鎍a swych dni, chodz帷 od drzwi do drzwi po sw codzienn porcj jedzenia.

Wilk i karibu

Na pocz徠ku by豉 Kobieta i M篹czyzna, i nic innego nie chodzi這, nie p造wa這 i nie lata這 po 鈍iecie, a pewnego dnia Kobieta wykopa豉 w ziemi wielki d馧 i zacz窸a w nim 這wi. Jedno po drugim wyci庵a豉 r騜ne zwierz皻a , a ostatnim jakie wyci庵n窸a z dziury, by這 karibu. Po czym Kaila, kt鏎y jest bogiem nieba, powiedzia Kobiecie, 瞠 karibu to najwi瘯szy dar ze wszystkich, gdy on 篡wi cz這wieka. Kobieta pu軼i豉 karibu na wolno嗆 i kaza豉 mu si rozej嗆 po kraju i rozmna瘸, i karibu spe軟i這 jej polecenie; i z czasem kraj sta si pe貫n karibu, tak 瞠 synowie Kobiety mieli dobre polowanie i dosy jad豉, i odzie篡, i dobre sk鏎y na swoje namioty, wszystko z karibu. Synowie kobiety polowali tylko na du瞠, t逝ste karibu, bo nie chcia這 si im zabija s豉bych, ma造ch i chorych zwierz徠, gdy nie by造 one dobre ani do jedzenia, ani na sk鏎y. I sta這 si po pewnym czasie, 瞠 chore i s豉be przewy窺zy造 liczba t逝ste i mocne, i zobaczywszy to synowie przerazili si i poskar篡li Kobiecie. W闚czas Kobieta zrobi豉 czar i przem闚i豉 do Kaili w te s這wa: Twoja robota jest niedobra, poniewa karibu staj si coraz s豉bsze i chore, je瞠li je b璠ziemy jedli, to te na pewno b璠ziemy chorzy i s豉bi. Kaila us造sza豉 i odpowiedzia豉 : Moja robota jest dobra. Powiem Amorakowi (Wilczemu Duchowi), a on powie to swoim dzieciom, i b璠 zjada chore i s豉be i ma貫 karibu, 瞠by kraj pozosta dla t逝stych i dobrych. I tak si sta這, i dlatego karibu i wilk to jedno, gdy karibu 篡wi swym cia貫m wilka, a wilk utrzymuje karibu w sile i zdrowiu.


2011 © Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych

Witryn odwiedzi這: os鏏